”(ชีวิตเราขึ้นอยู่กับดวง มากน้อยแค่ไหน ?)“
สิ่งที่กำลังพูดถึงนี้ ในทางวิชาการเราเรียกมันว่า "Generation Cohort Effect" หรือผลกระทบจากกลุ่มช่วงอายุ มันคือแนวคิดที่บอกว่า
"คนเราไม่ได้ถูกกำหนดโดยโชคชะตา แต่ถูกหล่อหลอมและต้อนให้เดินไปตามกรอบของประวัติศาสตร์ เศรษฐกิจ และเทคโนโลยีในยุคที่ตัวเองเติบโตขึ้นมา"
มนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตที่ปรับตัวเพื่อความอยู่รอดเสมอ (Adaptation) เมื่อสภาพแวดล้อมไม่เหมือนกัน วิธีการเอาตัวรอดและการให้นิยามความสุขจึงถูกบีบให้ต่างกันโดยปริยายครับ
ลองมาแตกหน่อความคิดที่พูดถึง ผ่านมุมมอง "เหตุและผล" ของโครงสร้างสังคมกันครับ
1. ความมั่งคั่งของคนรุ่นก่อน: ไม่ใช่แค่เพราะเขาขยัน แต่เพราะ "ลมส่งท้าย" ของระบบเศรษฐกิจ
คนรุ่น Baby Boomer หรือ Gen X ไม่ได้จงใจตื่นมาแล้วคิดว่า "ฉันต้องสะสมที่ดิน" แต่โครงสร้างในวันนั้นมัน "เป็นใจ" ให้คิดแบบนั้น
สมการในอดีต: ราคาอสังหาริมทรัพย์ ต่อ รายได้เฉลี่ย (Affordability Ratio) ต่ำกว่าปัจจุบันมาก การทำงานเก็บเงินสักก้อนเพื่อซื้อบ้านหรือที่ดินเป็นเป้าหมายที่ "มองเห็นปลายทางและเอื้อมถึง"
ค่านิยมสะสมความมั่งคั่ง: เมื่อซื้อแล้ว มูลค่ามันดันโตขึ้นเรื่อยๆ ตามการพัฒนาประเทศ มันเลยเกิด "แรงเสริมทางบวก (Positive Reinforcement)" ยิ่งซื้อยิ่งรวย ยิ่งเก็บยิ่งมั่นคง ตัวตนของพวกเขาจึงถูกผูกติดอยู่กับ "สิ่งที่ครอบครอง" เพราะระบบเศรษฐกิจในอดีตมันตบรางวัลให้กับคนที่ทำแบบนั้น
2. ไลฟ์สไตล์ของคนรุ่นใหม่: ไม่ใช่เพราะเขาขี้เกียจหรือฟุ่มเฟือย แต่เป็น "การปรับตัว" เพื่อไม่ให้ชีวิตสิ้นหวัง
ในทางกลับกัน คนรุ่นใหม่ (Gen Y, Z) มักโดนคนรุ่นก่อนวิจารณ์ว่า "ทำไมไม่เก็บเงินซื้อบ้าน แต่ยอมจ่ายค่ากาแฟแก้วละ 150 บาท หรือบินไปเที่ยวต่างประเทศทุกปี" แต่ถ้ามองลึกลงไปในแง่โครงสร้าง มันคือการปรับตัวที่สมเหตุสมผลที่สุดแล้ว
สมการในปัจจุบัน: ราคาบ้านและที่ดินพุ่งทะยานไปไกลกว่าอัตราเงินเดือนหลายสิบเท่า โอกาสที่เด็กจบใหม่จะเก็บเงินซื้อบ้านเดี่ยวในเมืองแทบจะเป็นศูนย์ (หรือต้องผูกหนี้ไปอีก 30-40 ปีจนหมดวัยทำงาน)
ค่านิยมสะสมประสบการณ์: เมื่อสินทรัพย์ขนาดใหญ่ถูกล็อกไว้ด้วยราคาที่เกินเอื้อม สมองของมนุษย์จะเลือกปรับโหมดทันที: "ในเมื่อฉันครอบครองอนาคต (บ้าน/ที่ดิน) ไม่ได้ ฉันก็จะครอบครองปัจจุบัน (ประสบการณ์/ความสุข) แทน"
โลกถูกขับเคลื่อนด้วย "กติกา" ที่เปลี่ยนไป
สิ่งที่คุณสะท้อนออกมาแสดงให้เห็นว่า "ตัวตน" (Identity) ของคนแต่ละยุค ถูกออกแบบมาเพื่อตอบสนองต่อ "กติกาของโลก" ในเวลานั้นๆ
กติกาเก่า: เน้นความมั่นคงถาวร (Stability) > คนจึงกลายเป็น "ผู้สะสม" (Accumulator)
กติกานใหม่: เน้นความยืดหยุ่น ความเร็ว และการปรับตัว (Agility & Flexibility) > คนจึงกลายเป็น "ผู้เสพประสบการณ์" (Experiencer) เพราะประสบการณ์ไม่มีใครมายึดไปได้ ติดตัวเราไปตลอด และย้ายที่อยู่ได้ง่ายในโลกที่ผันผวน
มันจึงไม่มี Gen ไหนที่คิดถูกหรือคิดผิดครับ ทุกคนแค่กำลังเล่นไปตามเกมที่สภาพแวดล้อมทางสังคมหยิบยื่นให้ตั้งแต่ลืมตาดูโลกเท่านั้นเอง
#จัดไปเบาๆ
